تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

اینوسترانسویا (Inostrancevia)

سه شنبه, ۵ بهمن ۱۳۹۵، ۰۳:۱۵ ب.ظ

محسن محرابی


پستانداران در اوایل دورۀ تِریاس (225 میلیون سال پیش)[1] از خزندگان منقرض شده ای موسوم به «تراپسید» (Therapsida, Therapsid) شکل گرفته اند. تراپسیدها دسته یا راسته ای از گروه «سیناپسیدها» (Synapsida, Synapsids)[2] بودند که تا اواخر دورۀ پِرمیَن (حدود 250 میلیون سال قبل و پیش از پیدایش دایناسورها)[3] میزیستند و گویا بر اثر حادثۀ آتشفشان عظیم سیبری به کلی نابود شدند[4]. دانشمندان با استفاده از شواهد فسیل شناسی، بر این باورند که تراپسیدها حلقۀ حدّ واسط بین پستانداران و خزندگان هستند.


تصویر ترسیم شدۀ فرضی تعدادی از خزندگان راستۀ تراپسید: 1. هیپوسوروس (Hipposaurus boonstrai)؛ 2. بیارموسوکوس تِنِر (Biarmosuchus tener)؛ 3. اِئوتیتانوسوکوس اُلسونی (Eotitanosuchus olsoni)؛ 4. ایوانتوسوروس (Ivantosaurus ensifer)؛ 5. نیکاسوروس تاتارینووی (Nikkasaurus tatarinovi)؛ 6. ایکتیدورینوس مارتینسی (Ictidorhinus martinsi). منبع: willemsvdmerwe.deviantart.com.


این جانوران دارای صفاتی مثل پنج انگشتی بودن دست و پاها؛ نداشتن فلس و داشتن مو و پوزه ای شبیه به پستانداران؛ و نیز دندانهای نیش بزرگِ خنجری شکل بودند، و از طرف دیگر هم شباهتهایی به خزندگان داشتند. خصوصیّاتی چون آناتومیک بدن که شامل قرار داشتن پاها در بغل بدن به جای قرار گرفتن در زیر شکم و نیز ویژگی دُم، از مواردی هستند که این دسته از حیوانات را همچنان به خزندگان وابسته میکند. همچنین با وجود اینکه تراپسیدها به بچه های خود شیر میدادند، اما همانند سایر خزندگان، تخمگذار بودند و جنین از تخمی که پوست آن حالتی چرمی شکل داشته، بیرون می آمده است. نمونۀ بارز این دسته از حیوانات «اینوسترانسویا» (Inostrancevia) نام دارد که فسیلهایش در روسیه یافت شدند.


فسیل اینوسترانسویا الکساندری (I. alexandri). منبع عکس: دانشنامۀ آزاد ویکی پدیا. 

اینوسترانسویا یک پستاندارِ خزنده مانند از جنس گورگونوپسیدها[5] بود که در دورۀ پرمین و حدود 260 تا 254 میلیون سال پیش در مناطق مختلفی از سیبریِ روسیه گرفته تا اروپای شمالی زندگی میکرد. این حیوان به هیچ وجه دایناسور نبود، اما میتوان آن را در ردیف خزندگان و خویشاوندان دایناسورها جای داد. این جانور گوشتخوار، جمجمه ای بزرگ و دندانهای شمشیرمانندِ طویل به ارتفاع 15 سانتیمتر در آروارۀ بالا داشت. طولشان نیز 3 تا 3/5 متر و متوسط قدشان هم در حدّ و اندازۀ ببر و گاه بزرگتر از آن بود. آنها اغلب به شکار اِسکوتوسوروسهای گیاهخوار (Scutosaurus) میپرداختند و از گوشت این نوع حیوانات تغذیه میکرده اند. گونۀ خاص این جنس هم «اینوستِرانسِویا اَلکساندری» (I. alexandri) نام دارد که در سال 1922 توسط «ولادیمیر آمالیتِسکی» (Vladimir P. Amalitsky) دیرینه شناس روسی، و به افتخار زمین شناس هموطنش «الکساندر اینوسترانتسف» (Aleksandr Inostrantsev) نامگذاری شد.


اسکوتوسوروس یا اسخوتوسوروسها اصلیترین منبع غذایی و شکار اینوسترانسویا به شمار میرفتند. پوست زره مانند این خزندگان ماقبل تاریخ در برابر دندانهای بُرنده و تیز اینوسترانسویاها کاری از پیش نمیبرد.


مقایسۀ تخمینی اندازۀ یک اینوسترانسویای بالغ با انسان.


پینوشت:

1- دورۀ تِریاس (Triassic) اولین دوره از دوران زمین شناسیِ مزوزوئیک (Mesozoic) میباشد که از 250 تا 200 میلیون سال پیش به طول انجامیده بود. دیگر دوره های این عصر عبارتند از: دورۀ ژوراسیک (Jurassic) تا 145 میلیون سال پیش، و دورۀ کِرتاسِه (Cretaceous) تا 65 میلیون سال قبل و انقراض کلی دایناسورها. در مجموع، دوران مزوزئیک از 250 تا 65 میلیون سال پیش بود. این دوران خصوصاً عهد ژوراسیک، عصر فرمانروایی دایناسورها به حساب می آمد.

2- سیناپسیدها یا تک کاوان، خزندگانی بودند که جمجمۀ آنها فاقد حفرۀ گیجگاهی در پشت چشم بوده است. 

3- دورۀ پرمین (Permian) آخرین دوره از دوران زمین شناسی پالِئوزوئیک (Paleozoic) محسوب میشود که از حدود 300 تا 250 میلیون سال قبل تداوم داشت. دوران پالئوزوئیک هم حدّ فاصل زمانی 540 (یا 570) تا 250 میلیون سال پیش را در برمیگرفت.

4- عقیده بر آن است که در انقراض بزرگ پرمین، سیناپسیدهای بزرگ و عظیم الجثّۀ به کلی نابود شدند، لیکن موجودات کوچکتری از این راسته که از حوادث روزگار مصون ماندند، همچنان به حیات خود ادامه داده و منجر به ظهور پستانداران پیچیده تر و تکامل یافته تر در میلیونها سال بعد گردیدند. نظریه ای که همچنان مورد بحث و اختلاف است.

5- خانوادۀ گورگونوپسیدا (Gorgonopsid-Gorgonopsians-Gorgonopsidae) خزندگانی گوشتخوار شبیه به پستانداران از راستۀ سیناپسیدها بودند. این گروه از حیوانات در دورۀ پرمین و حدود 260 میلیون سال قبل فراوان و از اصلیترین درندگان آن دوره بودند. آنها دارای آرواره های مربع مانند، بزرگ و نیرومند، و نیز دندانهای حفره دار تیز، بزرگ و خنجر مانند بوده اند.


منابع:

- مالام، جان و جان وودوارد (1389)، اطلس دایناسورها، ترجمۀ فؤاد والی، تهران: پیام آزادی، ص94.

- محمدپناه، بهنام (1389)، فرگشت و ژنتیک، تهران: آمه، ص37.

- Cowen, Richard (2013). "History of Life". UK (England): Oxford, Wiley-BlackWell (A John Wiley & Sons, Ltd., 5ed, pp.129-131.

- Peters, David (1989). "A gallery of dinosaurs & other early reptiles", New York: Random House Inc., p.14.

- Ivakhnenko, M.F. (2001). "Tetrapods from the East European Placket-Late Paleozoic Natural Territorial Complex.". Proceedings of the Paleontological Institute of the Russian Academy of Sciences. 283: p.103.

- en.wikipedia.org/wiki/Therapsida

- en.wikipedia.org/wiki/Inostrancevia

- en.wikipedia.org/wiki/Gorgonopsia

- willemsvdmerwe.deviantart.com/art/Basal-Therapsids-372008032 


نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی