تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

گاستورنیس (Gastornis)

شنبه, ۱۲ فروردين ۱۳۹۶، ۰۸:۰۶ ب.ظ

 نویسنده: محسن محرابی

 

طبقه بندی علمی:

گاستورنیسها گروهی از پرندگان بزرگ و منقرض شده از راستۀ غازسانان یا مرغابیها (Anseriformes) و خانوادۀ گاستورنیتید یا گاستون‌مرغان (Gastornithidae, Gastornithid) بودند[1]. آنچه بسیاری از دانشمندان مربوطه را شگفت زده کرد، مسئلۀ طبقه بندی جانوری این دسته از پرندگان است که آنها را در یک گروه بزرگتر موسوم به غازسانان قرار داده اند که شامل پرندگان دارای قدرت پرواز امروزی چون: اردکها، قوها و غازها میشوند[2]. جدا از توانایی پرواز غازسانان امروزی، ویژگی توانایی شنا کردن و پاهای پره دار و شکل آناتومی و منقار آنها نیز از خصوصیّات بارز و متمایزیست که همچنان باعث حیرت برخی از محققان در ارتباط دادن پرندگانِ گاستورنیس با گروه غازسانان و اردکیان شده است. خانوادۀ گاستورنیتید دارای گونه های مختلفیست که برخی از آنها عبارتند از:

G. parisiensis; G. Edwardsii; G. Klaasseni; G. russeli; G. sarasini{3}; G. xichuanensis{4}; G. geiselensis{5}; G. gigantea (giganteus){6}.

گاسترونیتیدها همچنین از بستگان دور درومونیتیدها (Dromornithids) نیز محسوب میشوند که شامل پرندگان عظیم الجثۀ فاقد قدرت پرواز میباشند که میلیونها سال قبل در استرالیا زندگی میکردند[7]. سابقاً گاسترونیتیدها را به خاطر شباهتشان به دیاتریما (Diatryma)، به این دسته از پرندگان متعلق و طبقه بندی مینمودند[8]. در اواخر قرن نوزدهم، نمونه های اولیۀ سنگواره های دیاتریما و گاستورنیس، به خاطر شباهتهای بسیار اسکلتی اشان با هم، ابتدا در یک رده و هم ردیف با هم گنجانده و طبقه بندی میشدند؛ لیکن پس از کشف نمونه های بعدی گاستورنیس و دیاتریما، فسیل این پرندگان در جنسهای متمایز و جداگانه ای قرار گرفته شدند[9]. با اینحال، این امر تا اوایل قرن بیستم هم تحقق نیافته بود، چرا که یافته های فسیلی متعددی که از گاستورنیس در مناطقی از ایالات متحده طی سالهای 1911 تا 1917 میلادی به دست آمده بود، همچنان به عنوان گونه های مختلف دیاتریما طبقه بندی میشدند[10]؛ اما در آن اثنا، با پیدا شدن جمجمه ای تقریباً کامل و اسکلتهای متعددی از دیاتریما، نه تنها در ایالات متحده، بلکه در قارۀ اروپا، پرسش در رابطه با اعتبار دیاتریما و طبقه بندی گاستورنیس در این گروه از آن جانوران آغاز شد و نظریه ها و طبقه بندیهای قبلی را به چالش کشیده و آن را زیر سؤال برد[11].

 

آناتومی بدنی و اسکلت بندی گاستورنیس.

 

مشخصات بدنی:

این حیواناتِ شبیه به مرغان وحشت (Terror birds)[19]، قدی برابر قامت انسان[20] و در گونه های دیگر در حدّ و اندازۀ شترمرغ داشتند[21]؛ به طوری که قامت بزرگترین گونۀ شناخته شدۀ آن که "G. gigantea" نام دارد، تا حدود دو متر رشد میکرده است[22]. احتمالاً وزنش هم تا یکصد کیلوگرم میرسیده است.

منقار و جمجمۀ بزرگ و تقریباً 60 سانتیمتری این پرنده شبیه به پرندگان ترور یا وحشت آمریکای جنوبی موسوم به فُروسراسیدها (Phorusrhacids) بود[23]. پاهایش هم ستبر و قوی و در حرکت نیز سریع بود؛ به طوری که میتوانسته با دو پایش به سرعت بدود[24]. این پرنده قادر به پرواز نبود[25]. علت را میتوان در جثۀ بسیار سنگین آن و کوچک و ضعیف بودن بالهایش بیان کرد. بال در این جانوران توسعه و تکامل نیافته بود و چنین به نظر میرسد پَر آنها خاصیّتی ضدّ آب و حالتی عایق مانند داشته که بیشتر برای جلوگیری از خیس شدن جانور در هنگام بارندگیها به کار میرفته اند[26].

 

مقایسۀ اندازۀ قامت گاستورنیس ژیگانتیوس با یک انسان بالغ 180 سانتیمتری. منبع عکس:

نوع تغذیه:

رژیم غذایی این حیوان نامشخص است؛ اما این احتمال وجود دارد که گیاهخوار بوده باشد[27]. البته تصور اولیه بر این بوده که این پرندۀ عظیم الجثه یک گوشتخوار مخوف[28] یا مُردارخوار[29] و یا مثل ماکیانی غول آسا، همه چیزخوار بوده است[30]؛ اما تحقیقات اخیر نشان میدهد گاستورنیس یک گیاهخوار بوده که از نوکش برای شکافتن و خرد کردن شاخ و برگ، دانه ها، بذر گیاهان و میوه های سفت استفاده میکرده است[31]. به بیانی دیگر، به طور سنّتی پرندۀ گاستورنیس را به عنوان شکارچیان حیوانات پستاندار کوچک مثل اسبهای ابتدایی در نظر میگرفتند؛ اما اخیراً دانشمندان با بررسی مواردی چون عدم حرکت این موجود روی پنجه که از ردپای به جا مانده از یک گاستورنیس مشاهده شده، و نیز مطالعات ساختار منقار آنها، گاستورنیس را به عنوان یک پرندۀ گیاهخوار که احتمالاً از مواد گیاهی سخت و دانه ها تغذیه میکرده است، معرفی کرده اند[32]. به نظر میرسد که منقار بزرگ و قوی اما تقریباً قلاب مانند او هم برای شکستن دانه های سخت میوه ها تکامل یافته بود. با اینحال مسئله ای که در گذشته باعث اشتباه بسیاری از دانشمندان در رابطه با نوع رژیم غذایی گاستورنیس شده بود، همین شکل و ویژگی منقار این پرنده بود که مشخصۀ پرندگان شکاریست و نوک قلاب مانند یکی از ویژگیهای مشترکیست که در پرندگان شکاری (مثل عقابها و بازهای حال حاضر) وجود دارد و در پاره کردن و خوردن گوشت شکار، تا حدّ زیادی به جانور کمک میکند[33].

 

گاستورنیسها از پرندگان بسیار بزرگی بودند که به طور سنتی به عنوان شکارچیان حیوانات پستاندار کوچک در نظر گرفته میشدند؛ اما امروزه با بررسی مجدد و تحقیقات به عمل آمدۀ جدیدی که بر روی منقار و پاهای این جانور صورت گرفت، احتمال گیاهخوار بودن آنها قوّت گرفت. شکل سمت راست، سیمای فرضی یک دیاتریما و تصویر سمت چپ نیز یک گاستورنیس در حال شکار را نشان میدهند که در حال حاضر نظریۀ شکارچی بودن آنها مردود شده است. منبع عکس:

http://www.pulseheadlines.com/gastornis-lived-arctic-50-million-years/17814/


فسیل گاستورنیس:

بقایای فسیلی ناقصی از گونه های مختلف این پرندۀ عظیم الجثۀ ماقبل تاریخ در غرب اروپای مرکزی (انگلستان، بلژیک، فرانسه و آلمان) و نیز در آمریکای شمالی[34]، آسیا[35] و حتی نزدیک قطب شمال پیدا شدند[36]. اما اولین فسیل این جانور گویا در اواسط قرن نوزدهم، در مودون (Meudon) در نزدیکی پاریس پایتخت فرانسه کشف شد[37]. در آن سالها، کشف فسیل این پرنده با توجه به اندازۀ بزرگش، بسیار با اهمیّت و قابل توجه بود و نوید کشف یکی از قدیمیترین پرندگان را به دیرینه شناسان و دوستداران علم میداد[38].

به سال 1855، برای نخستین بار، گاستورنیس (گونۀ پاریسنزیس) توسط هبرت (E. Hébert) از یک اسکلت ناقص توصیف و توضیح داده شد و به افتخار گاستون پلانت (Gaston Planté)، مردی که فسیلهای آن جانور را برای نخستین بار در سازند "Argile Plastique" نزدیک پاریس پیدا کرده بود، نامگذاری گردید[39]، که به معنی «گاستون‌مُرغ» یا «پرندۀ گاستون» (Gaston’s bird) است[40]. در توصیف کشف نمونه های اولیۀ فسیل آنها گفته شده که مشخصات و شکل و شمایل استخوانهای این پرنده نشان میدهند که این جانور بزرگتر از شترمرغ اما بسیار قویتر، و دارای قرابت یا خویشاوندی با غازها یا اردکها و نیز به پرندگان بی تیغه (Ratite birds) مثل شترمرغان بوده است[41].

در سال 1874، دیرین شناس آمریکایی، ادوارد درینکر کوپه (Edward Drinker Cope) یکی دیگر از فسیلهای ناقص گاستورنیس در لایه های سنّ ائوسنِ سازند واساچ (Wasatch) واقع در اطراف نیومکزیکوی (New Mexico) ایالات متحده کشف کرد[42]، و به سال 1876 هم، او این بقایا را متعلق به یک جنس متمایز از پرندگان غول پیکر خشکی زی و گونه ای از پرندۀ دیاتریما در نظر گرفته و نامش را (Diatryma gigantea) گذاشته است[43].  

در سال 1894 هم یک استخوان پا از این جنس پرنده از نیوجرسی توسط اتنیل چارلز مارش (Othniel charles marsh) کشف و توصیف و در طبقه بندی به عنوان یک جنس جدید و گونۀ بارونیس (Barornis) قرار داده شد؛ لیکن در سال 1911 مترادف با جنس دیاتریما طبقه بندی و به رسمیّت شناخته شد[44].

به سال 1980 میلادی نیز، یک جنس جدید پرنده بر اساس یک استخوان پا از استان هنانِ (Henan) چین به عنوان "Zhongyuanus xichuanensis" نامگذاری شد؛ اما در سال 2013، این جنس به عنوان یک گونۀ جدید از گاستورنیس موسوم به "G. xichuanensis" تغییر نام داد[45].

 

اسکلت بازسازی شدۀ گاستورنیس گونۀ "geiselensis". منبع: https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis

 

دلایل انقراض گاستورنیس:

علت انقراض گاستورنیس نامشخص است. محققان عواملی چون رقابت با پستانداران خصوصاً پانتودونتهای ماقبل تاریخ (Pantodonts) و نیز تغییرات شدید آب و هوایی را یکی از علل انقراض گاستورنیسها ذکر کرده اند[46].

 

 

پینوشت:

1. خسروی، عرفان (آبان 1395)، دایناسورهایی که پرنده بودند، مجلۀ دانستنیها، تهران: روزنامۀ همشهری، شمارۀ 166، ص59.

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

2. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

3. Mlíkovský, Jirí; (11 Jan 2002). "Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe". Praha {Prague}: Published by Ninox Press., 95-96.

--------------------------------------------------

4. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

5. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis

--------------------------------------------------

6. Witmer, Lawrence; Rose, Kenneth; (1991). "Biomechanics of the jaw apparatus of the gigantic Eocene bird Diatryma: Implications for diet and mode of life". Paleobiology, 17 (2): 95–120.

--------------------------------------------------

7. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

8. Matthew W.D.; Granger W.; Stein W.; (1917). "The skeleton of Diatryma, a gigantic bird from the Lower Eocene of Wyoming". USA: Bulletin of the American Museum of Natural History. 37 (11): 307–354.

https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

--------------------------------------------------

9. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_ref-buffetaut1997_4-2

--------------------------------------------------

10. Matthew; Granger; and Stein; (1917). pp. 307–354.

--------------------------------------------------

11. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

12. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

--------------------------------------------------

13. خسروی (1395)، پیشین، ص59.

--------------------------------------------------

14. یک پرنده غول پیکر که نمی توانسته است پرواز کند، 50 میلیون سال پیش در قطب جنوب در حال زیست بوده است!، ترجمۀ اسماعیل روستایی، سایت علم دیلی، سه شنبه 27 بهمن 1394، برگرفته از: Sciencedaily (http://elmdaily.ir/).

خسروی، عرفان (1391)، سفر به زمانی که پرندگان غول آسا اسب ها را شکار می کردند: آخرین پسرعموهای تیرانوسوروس، مجلۀ دانستنیها (کتاب دانستنیها)، تهران: روزنامۀ همشهری، شمارۀ 1، ص38.

--------------------------------------------------

15. Hutchinson, H.N.; (1910). "Extinct Monsters and Creatures of other days: A popular account of some of the larger forms of ancient animal life". London: Chapman & Hall, Ltd., 220.

--------------------------------------------------

16. Hutchinson; (1910). p. 229.

--------------------------------------------------

17. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

18. http://elmdaily.ir/

--------------------------------------------------

19. خسروی (1391)، همانجا.

--------------------------------------------------

20. خسروی (1395)، دایناسورهایی که پرنده بودند، پیشین، ص59.

--------------------------------------------------

21. Agustí, Jordi; Antón, Mauricio; (2002). "Mammoths, Sabertooths, And hominids: 65 million years of mammalian evolution in Europe". New York: Columbia University Press, 18.

--------------------------------------------------

22. Witmer, and Rose; (1991). pp. 95–120.

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

23. Witmer, and Rose; (1991). pp. 95–120.

--------------------------------------------------

24. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

25. http://elmdaily.ir/

خسروی (1391)، سفر به زمانی که پرندگان غول آسا اسب ها را شکار می کردند: آخرین پسرعموهای تیرانوسوروس، همانجا.  

--------------------------------------------------

26. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

27. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

28. Agustí; and Antón; (2002). P. 18.

http://elmdaily.ir/

--------------------------------------------------

29. Agustí; and Antón; (2002). P. 18.

--------------------------------------------------

30. خسروی (1395)، دایناسورهایی که پرنده بودند، همانجا.

--------------------------------------------------

31. http://elmdaily.ir/

--------------------------------------------------

32. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

33. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

34. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

Hutchinson; (1910). pp. 220 & 229.

--------------------------------------------------

35. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

http://elmdaily.ir/

--------------------------------------------------

36. http://elmdaily.ir/

--------------------------------------------------

37. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

--------------------------------------------------

38. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_ref-buffetaut1997_4-2

--------------------------------------------------

39. "Gastornis (Transactions of the Zoological Society of London)". (1890). London: Zoological Society of London by Academic Press, Contributed by Natural History Museum Library of London, (12): 150. (http://biodiversitylibrary.org/oai)

https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

40. "Gastornis (Transactions of the Zoological Society of London)". (1890). p. 150.

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

41. Hutchinson; (1910). p. 220.

--------------------------------------------------

42. "Gastornis (Transactions of the Zoological Society of London)". (1890). p. 150.

https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

--------------------------------------------------

43. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

--------------------------------------------------

44. Matthew; Granger; and Stein; (1917). pp. 307–354.  

Mlíkovský; (11 Jan 2002). p. 95.

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

45. http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gastornis.html

--------------------------------------------------

46. https://en.wikipedia.org/wiki/Gastornis#cite_note-8

--------------------------------------------------

 

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی