تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

دودو (Dodo)

پنجشنبه, ۳۰ شهریور ۱۳۹۶، ۱۲:۰۰ ق.ظ

 

ترجمه و نگارش: محسن محرابی

 

«دودو» (Dodo) نام پرندۀ فاقد تواناییِ پرواز و منقرض شده ای بود که زمانی در جنگلهای انبوه جزیرۀ «موریس» (Mauritius)[1]، در شرق «ماداگاسکار» واقع در اقیانوس هند زندگی میکرد. این حیوان به نامهای علمی دیگرِ «رافوس کیوکالاتوس» (Raphus cucullatus)[2] و «دیدوس اینِپتوس» (Didus ineptus)[3] هم شناخته میشود، که اسم اخیر قدیمیتر است. در طول قرن نوزدهم، چندین گونه به عنوان «دودو» طبقه بندی و در نظر گرفته شده است، که Didus solitarius و Raphus solitarius از آن جمله اند و محققان تا مدتها به عنوان نام دو جنس «دیدوس» (Didus) و «رافوس» (Raphus) برای دودو استفاده میکردند[4].

 

تصویر بازسازی شدۀ یک دودو. اقتباس از اینترنت.

 

طبق بررسیهای انجام شده روی بقایای دودوها، این حیوانات بزرگتر از یک بوقلمون بودند و حدود یک متر قد داشتند و وزنشان هم احتمالاً بین 10 تا شاید 23 کیلوگرم متغیّر بود[5]. سرشان بدون پر، و نوک منقار بزرگشان هم کمی خمیده و قلاب مانند بود. گردنشان طویل (حدود 23 سانتیمتر) و بالهایشان نیز کوچک بودند، به همین خاطر فاقد قدرت پرواز بودند. رنگ اغلب پرهای بدن دودوها آبی مایل به خاکستری با رگه هایی از سیاه، و پاهایشان هم فربه و به رنگ زرد بود[6]. ظاهر حقیقی اشان بر اساس آنچه که در نقاشیها و گزارشهای نوشته شده از قرن هفدهم و مقایسۀ آنها با بقایای موجود در موزها به دست آمده است[7]. این جانوران از دانه ها و میوه های جنگلی تغذیه و بر روی زمین هم آشیانه سازی میکردند[8]. به نظر میرسد منقار قوی و قلاب شکل حیوان برای تغذیه از دانه ها و میوه های گیاهان تکامل و سازگاری یافته بود[9].

 

نقاشی رنگ روغن از یک دودو (Dodo)، که در سال 1626 میلادی کشیده شده و در ابتدای کتاب «دودو و بستگانش» چاپ 1848 لندن آمده است. دودو در این نقاشی به عنوان یک پرندۀ بسیار فربه به تصویر کشیده شده است، که البته امروزه معلوم شد این پرنده کمی لاغرتر از آنچه که در نقاشی کتابهای قرن 17 آمده، بوده است. منبع عکس:

  Strickland and Melville; (1848). "The dodo and its kindred ...".

 

اما اولین توصیف از این پرنده، در سال 1598 در دفترچۀ حساب یا یادداشتِ سفر دریایی جاکوب فُن نیک (Jacob van Neck) آمده، که سه سال بعد، یعنی 1601 میلادی توسط Corneille Nicolas در آمستردام منتشر شد. او این پرنده را یک شِبه طوطی فربۀ آبی با منقار بزرگ قلاب مانند و نیز با پاهایی ضخیم و بدنی پوشیده از پرهای پُف کرده با رنگهای سیاه و سفید و زرد معرفی کرده که تودۀ چربی بزرگی در قسمت تحتانی اش داشت و تعدادشان هم در جزیره آنقدر زیاد بود[10]، که بر هر گوشه ای میجَستند. شاید دلیل پرتعداد بودن آنها این بود که تا قبل از ورود انسانها به موریس و حیواناتی که همراه خود به جزیرۀ سکونت آنها آوردند، دودو دشمنی نداشت، و نیز شاید به دلیل اینکه خطری او را تهدید نمیکرد، نیاز به پرواز نمیدید و در نتیجه به مروز زمان بالها کوچک و ناکارآمد شده قدرت پرواز خود را از دست داده است. به عبارت دیگر، ظاهر پرنده حاصل اکولوژی جزیره و عدم وجود صیّادان بوده که طی دهها هزار سال تکامل، سیمایی چاق و بی نیاز از پرواز را برایش ایجاد کرده است[11].

اما در مورد علت انتخاب نام دودو برای این پرنده و ریشه شناسی آن نیز نظرات مختلفی وجود دارد و هنوز مشخص نیست چه کسی یا کسانی برای نخستین بار اصطلاح «دودو» را برای این پرندۀ بزرگ و عجیب ولی مضحک از نظر اروپایان به کار برده است. ناگفته نماند پیش از هلندی‌ها، پرتغالی‌ها موریس را در ۱۵۰۷ میلادی درنوردیده بودند، اما به صورت دایمی در آنجا اقامت نکردند. با این وجود، احتمالاً دودو برای اولین بار در همان سال 1507 توسط دریانوردان پرتغالی دیده شد[12]، اما گویا به نام این پرنده در کتابها یا گزارشها و یا خاطراتشان اشاره یا توصیفی نشده است. شاید اولین اشاره به نام «دودو» در مجلۀ «ناخدا ویلم فن وست-زانن» (Willem Van West-Zanen) به سال 1602 ثبت شده باشد. او از واژۀ «دودور» (Dodoor) در زبان هلندی استفاده کرد که شاید اشارۀ او به Dodaars و با توجه به پَر و تودۀ چربی پرنده در انتهای دُم یا بدنش بوده باشد[13]. البته بعضی «دودور» (Dodoor) را به معنی «تنبل» می‌دانند[14]، و همچنین ممکن است اصطلاح دودو با یک واژۀ زنندۀ پرتغالی به معنای «احمق»[15] و «پرندۀ تنبل ساده لوح»[16] نیز در پیوند باشد، که همۀ این تفسیرهای آنان یک پندار غلط بود. نظریات گوناگون دیگری نیز در رابطه با علت نامگذاری دودو آمده است که بعضی آنها را نقد و رد کرده و برخی دیگر هم پذیرفته اند.

 

سیمای یک دودو. طرح از نگارنده.

 

در تعداد زیادی از آثار و سفرنامه های منتشر شده در قرون هفدهم و هجدهم، توصیف بسیاری از دودوها شده و تصاویر متعددی هم از آنها ترسیم گردیده است. از بررسی همین منابع، به نظر میرسد که دودو در پایان قرن هفدهم، یعنی سالهای 1680-1690 منقرض شده است[17]. البته تا قبل از این اتفاق، در فاصلۀ قرنهای شانزدهم تا هفدهم میلادی، چند دودوی زنده در کشورهای مختلف اروپا به معرض نمایش گذاشته شد و لاشۀ بعضی دودوهای مرده نیز برای امر تحقیق و شناسایی و نمایش عموم، در موزه های بریتانیا مخصوصاً «موزۀ آشمولین» (Ashmolean Museum) در دانشگاه اکسفورد حفظ و نگهداری شده است[18]. نمونۀ زندۀ آخری را هم که برای نمایش عموم به اروپا بردند به دلیل تنهایی و سوء تغذیه جان باخت، و با مردن آن، نسل دودوها کاملاً از بین رفت[19]. اگرچه تا اواسط قرن نوزدهم ادعا شده است که دودو در جزایر موریس و بوربُن (Bourbon) واقع در اقیانوس هند دیده شده و همچنان به حیات خود ادامه میدهند، اما این اخبار و گزارشها از درجۀ اعتبار ساقط بودند و زنده ماندن دودو در آن زمان نامحتمل یا غیرممکن به نظر میرسید[20]. در رابطه با علل و عوامل انقراض دودو نظریات و ایده های بسیاری ارائه شده است، که به شرح زیرند:

عده ای «انسان» را مقصّر اصلی انقراض دودوها بیان کرده اند. در حقیقت فعالیّتهای مستقیم انسانی و نیز شکار بی رویۀ دودوها مهمترین و اصلیترین عامل نابودی آنها ذکر شده است. چون دودوها توانایی پرواز و نیز ترسی از آدم‌ها نداشتند، لذا به آسانی صید میشدند. در حقیقت دودوها از وجود انسانها کاملاً بی خبر بودند و شاید به خاطر ناآشنایی با موجود جدیدی موسوم به انسان، تا به حال حس خطری از سوی این میهمان تازه واردِ ناخوانده بدانها دست نداده بود. این بی تفاوتی و نیز ناتوانی در پرواز باعث شد که دودو طعمۀ آسانی برای تهیۀ غذای ملوانانی شود که در آنجا ساکن شدند[21]. البته در این میان دریانوردان مالزیایی و اندونزیایی نیز توجه ویژه ای به شکار کردن دودو داشته اند، که برای تهیۀ گوشت نبود؛ بلکه آنها دودوها را برای ساختن کلاه که در مراسم مذهبیشان کاربرد داشت، می‌کشتند[22]. عقیدۀ دیگری هم هست مبنی بر اینکه، انسان جنگلها را به عنوان زیستگاه و محل آشیانه سازی دودوها نابود کرد[23]، و جستجوی غذا و نیز لانه سازی و تخم گذاری را برای آن جانوران محدود و عرصه را برای زندگی آنها تنگ کرد. این فرضیه میگوید، دخالت انسان در تخریب جنگلها، باعث شد دودو به منابع فراوان مواد غذایی دسترسی نداشته باشد، تا بتواند چربی زیادی در بافتها به خصوص در تودۀ چربی قسمت انتهایی بدنش (که منجر به چاقی یا وَرَم انتهای بدنش میشد) ذخیره کند تا از طریق همین ذخیره سازی چربی، قادر باشد در برابر فصول خشک و یا در مواقعی که غذا سخت یافت میشود، مقاومت کند[24].  

با اینحال جمعیّت انسانها در موریس در قرن هفدهم، شاید بیش از 50 نفر نبوده است[25]، مخصوصاً آنکه بعید است که بشرِ ساکن در آن جزیره رغبت زیادی به شکار دودوها داشته باشد؛ چرا که هلندی‌ها مزۀ گوشت این پرنده را تهوّع آور و نامطلوب توصیف کرده اند، و سایر گزارشها و سفرنامه هایی که راجع به دودو نوشته شدند، از گوشت سفت، پر چرب و بدمزۀ آنها سخنها به زبان رانده اند، که نشان میداد دودو غذای مناسبی برای انسان نبوده است[26]. پس چه عامل یا عوامل دیگری باعث از بین رفتن کامل دودوها شده بود؟

میتوان چنین تصوّر کرد که عامل نهایی انقراض دودوها و نیز بسیاری از پرندگان دیگر در جزایر «ماسکارن» (Mascarene)، وجود حیواناتی نظیر: سگها، خوکها، گربه ها، موشهای صحرایی، و حتی ماکاک (نوعی میمون خرچنگ خوار Crab-eating macaques) بوده، که لانه های دودو را غارت کرده اند و برای رسیدن به منابع محدود غذایی در آن جزیره به رقابت با هم پرداختند. این حیوانات که به شدّت در حال افزایش بودند، در جنگلها به جستجوی تخم پرندگان و شکار جوجه های آنها میپرداختند[27]. البته در اینجا هم فعالیّتهای ناشی از انسان در نابودی دودوها دیده میشود، که نشان میدهد باز مقصّر اصلی خودِ انسان است. ارمغان اروپاییها در جزیرۀ موریس، تخریب و نابودی بسیاری از گیاهان، پرندگان و حیوانات بومی آن منطقه بود. آنها با خود حیوانات غیر بومی ویرانگری به موریس آوردند که تا پیش از ورود آنان به این جزیره، خبری از وجود این حیوانات جدید اما مخرّب فوق نبود، و اینگونه به ساختار زیستی و جانوری آن جزیره آسیب جبران ناپذیری رسانده اند. گفته میشود تأثیری که خوکها و ماکاکها بر کاهش جمعیّت دودوها گذاشته اند، بسیار جدّی‌تر از شکار آنها توسط انسانها بود[28].

عامل دیگر انقراض دودوها را «خرچنگهای دریایی» آن منطقه گفته اند. بعضی از محققان میگویند که، شاید خرچنگهای محلی عامل تهدید لانه های دودو بودند که این پرندگان را مجبور به مقابله با آنها و محافظت از لانه هایشان میکرد[29]. به نظر میرسد این عامل چندان تأثیری بر کاهش جمعیّت دودوها نداشت؛ زیرا اگر خرچنگها مسبّب نابودی دودو بودند، پس این اتفاق باید خیلی پیشتر از ورود انسان به موریس رخ میداد، نه بعد از آن.

و در نهایت، عده ای هم «سیلاب» و دیگر حوادث غیر مترقّبه را دلیلی بر نابودی دسته جمعی دودوها میدانند. در سال 2006، تحقیقاتی بر روی بقایایی از دودوها و دیگر حیوانات پیدا شده از دل خاک انجام شد که نشان میدهند آنها توسط سیلابی که بسیار سریع و ناگهانی اتفاق افتاده است، کشته شدند. پس ممکن است فاجعه یا بلایای طبیعی هم باعث چنین مرگ و میرهای جمعی زیادی شوند و نسل یک موجود را به خطر انداخته، در معرض انقراض قرار دهند[30].

با انقراض دودو، برای سالهای زیاد به این پرنده توجه بسیار شد و مطالعات و تحقیقات زیادی جهت شناسایی علمی آن انجام گرفت. با توجه به ظاهر عجیب و متفاوت آن با سایر پرندگان، عقیدۀ پرنده شناسان (Ornithologist) و جانورشناسان (Zoologists) در رابطه با اینکه این موجود به کدامیک از خانوادۀ پرندگان متعلق است نیز متفاوت بود. در اوایل بسیاری تصریح کردند که این پرنده یک نوع «شترمرغ کوچک» (Struthious) بود، و آن را Struthio cucullatus نامیده اند، در حالی که عده ای دیگر آن را گونه ای غیر طبیعی از «کرکس» (Vulture) میدانستند[31]، و برخی دیگر هم تصوّر یک مرغ دریایی موسوم به «آلباتِروس» (Albatross) را برای این پرنده داشتند[32]. در سال 1842، «یوهانس تئودور راینهارت» (Johannes Theodor Reinhardt)، جانورشناس دانمارکی، بر اساس مطالعاتش روی جمجمۀ دودو - که در مجموعه ای از موزۀ تاریخ طبیعی دانمارک نگهداری میشد - اظهار داشت که دودوها، کبوترهای فاقد پروازی بودند که بر سطح زمین راه میرفته و زندگی میکردند[33]. تفاوت زیاد ظاهری دودو با کبوتران امروزی، نظر راینهارت را در ابتدا با تمسخر دیگران مواجه کرد، اما در 1848، دو انگلیسی طبیعت گرا به نامهای «هیو ادوین استریکلند» (Hugh Edwin Strickland) و «الکساندر گوردون ملویل» (Alexander Gordon Melville) در رساله های خود تحت عنوان «دودو و بستگانش»، در تلاش برای اثبات این نظریه برآمدند[34]. نتیجۀ مطالعۀ نمونۀ دودوی در دسترسی که در موزۀ دانشگاه آکسفورد قرار داشت و مقایسۀ آن با Pezophaps solitaria که احتمالاً در آن زمان Rodrigues solitaire شناخته میشد، رابطۀ نزدیک این دو را تأیید کرده است. استریکلند در لابه لای کتابش اظهار داشت که اگر چه آنها از نظر شکل و ظاهری با هم یکسان نیستند، اما بعضی از خصوصیّات آناتومی خود (مثل ویژگیهای اسکلتی و استخوانهای پاها و ...) را با کبوترها به اشتراک گذاشته اند[35].

 

اسکلت دودو در موزۀ تاریخ طبیعی لندن. منبع عکس:

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%88

 

در همان قرن نوزدهم، شخصی به اسم «هاپکینز» (Mr. Hopkins) به پرنده ای اشاره کرد که هنوز هم در ساموآ زندگی میکرد و احتمالاً Didunculus نام داشت. «سِر ویلیام جاردین» (Sir William Jardine) معتقد بود که Didunculus (به معنای دودوی کوچک little dodo) واسطه ای بین دودو و کبوتر است[36]. بنابراین محققان این پرنده را به Didunculus strigirostris یا همان گروه «کبوترهای بی دندان» (Tooth-billed pigeon) که در جزیرۀ «ساموآ» (Samoa, Samoan Island) واقع در اقیانوس آرام زندگی میکردند، وابسته کردند؛ در حالیکه دودو به دیگر گروه کبوتران (Pigeons)، یعنی Pezophaps solitaria خویشاوندی بسیار نزدیکی داشت تا با Didunculus strigirostris[37].

مسألۀ ارتباط و خویشاوندی دودوها با خانوادۀ کبوترها و سایر پرندگانی که در طبقۀ کبوتران گنجانده شدند، تا سالها حل نشده باقی بود[38]، تا آنکه تحقیقات تازۀ انجام گرفته بر روی استخوانهای باقی مانده از دودو و همچنین بقایای موجود در موزه ها [39]، و نیز تجزیه و آنالیز دی ان ایِ (DNA) موجود از بقایای دودو، که طی دهۀ اخیر صورت گرفت، بهانه ای شد که دودو را در خانوادۀ کبوتر و زیرخانوادۀ Raphinae قرار دهند و به مشکلات به وجود آمده در تاکسونومی و طبقه بندی جانوریِ او - که سالهای سال یکی معضلات دانشمندان شده بود - پایان دهند[40].

در حال حاضر، دودو را در راستۀ کبوترسانان یا کبوترشکلان (Columbiformes)، تیرۀ کبوتران (Columbidae)، خانوادۀ کبوتر (Columbidae) و زیرخانوادۀ Raphinae گنجانده اند. همچنین یکی دیگر از نزدیکترین نسل ژنتیکی دودو یعنی Rodrigues، که او هم نسلش نابود شده است، نیز به همان زیرخانوادۀ Raphinae تعلق دادند[41]. افزون بر اینها، مطالعات و تحقیقات اخیر نشان داد که Didunculus از نظر ژنتیکی به دودو واقعاً نزدیک است[42]. همچنین آزمایشها و پژوهشهای متعددی که بر روی استخوانهای باقی مانده از دودو و نیز بقایای موجود در موزه ها صورت گرفت، ثابت کرد که دودوها خویشاوندی نسبتاً دوری هم با کبوترهای امروزی دارند و به خاطر همین است که میتوان آنها در دستۀ کبوتران گنجاند[43]. البته کبوتر زیبای «نیکوبار» (Nicobar pigeon) که عمدتاً در آسیای جنوب شرقی و اقیانوس آرام یافت میشود، از نظر ژنتیکی، از وابستگان نزدیک دودو (نسبت به دیگر کبوتران) محسوب میگردد[44].

 

کبوتر «نیکوبار» (Nicobar pigeon) عمدتاً در آسیای جنوب شرقی و اقیانوس آرام دیده میشود، و از نظر ژنتیکی، از وابستگان نزدیک دودو میباشد. منبع عکس:

http://mymodernmet.com/nicobar-pigeon/

 

پینوشت:

1- کشور کوچک جزیره ای در جنوب غربی اقیانوس هند و در حدود ۹۰۰ کیلومتری شرق ماداگاسکار.

***

2- Charlotte A. B., and et al.; (2006). "Convex-hull mass estimates of the dodo (Raphus cucullatus): application of a CT-based mass estimation technique". PeerJ., (4) (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4715441/).

***

3- Zoological Society of London; (1849). "Transactions of the Zoological Society of London". London: Longman, Brown, Green and Longmans. Printed by: Richard & John E. Taylor, 3: 331. 

"Chubb Dodo Article (Annals of the Durban Museum)". (1917-20). Journal Article, Biodiversity Heritage Library OAI Repository, Durban, Natal, Durban Museum, (2): 97.

***

4- Newton, A.; (January 1865). "On Some Recently Discovered Bones of the Largest Known Species of Dodo (Didus Nazarenus, Bartlett)". Proceedings of the Zoological Society of London. 33 (1): 199–201.

***

5- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

https://www.britannica.com/animal/dodo-extinct-bird

***

6- https://www.britannica.com/animal/dodo-extinct-bird

https://article.tebyan.net/69741/

***

7- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

8- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

9- https://article.tebyan.net/69741/

***

10- Rothschild, Walter; (1907). "Extinct Birds: An attempt to unite in one volume a short account of those Birds which have become extinct in historical times - that is, within the last six or seven hundred years. To which are added a few which still exist, but are on the verge of extinction". London: Hutchinson & Co., 172.

Strickland, H. E.; Melville, A. G.; (1848). "The dodo and its kindred; or, The history, affinities, and osteology of the dodo, solitaire, and other extinct birds of the islands Mauritius, Rodriguez and Bourbon)". London: Reeve, Benham and Reeve, 11-12.

"Dodo: Animals Recently Extinct". (1889). Report of National Museum, p. 631 (pdf of: Annual report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution and www.archive.org).

***

11- https://article.tebyan.net/69741/

***

12- https://www.britannica.com/animal/dodo-extinct-bird

***

13- Staub, France; (1996). "Dodo and solitaires, myths and reality". Proceedings of the Royal Society of Arts & Sciences of Mauritius. 6: 89–122.

***

14- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

15- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

16- https://article.tebyan.net/69741/

***

17- Rothschild; (1907). "Extinct Birds...".

***

18- Rothschild; (1907). "Extinct Birds...". p. 173.

"Chubb Dodo Article (Annals of the Durban Museum)". (1917-20). (2): 97.

***

19- https://article.tebyan.net/69741/

***

20- Symonds, W. S.; (19 Mar. 1886). "Is the Dodo an Extinct Bird?". Science (American Association for the Advancement of Science), 163 (7): 264 (http://www.jstor.org/page/info/about/policies/terms.jsp)

"Dodo: Animals Recently Extinct". (1889). p. 632.

***

21- Rothschild; (1907). "Extinct Birds...". p. 172.

https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

22- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

23- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

24-https://article.tebyan.net/69741/

***

25- Hume, J. P.r; Walters, M.; (2012). "Extinct Birds". London: A & C Black, 134.

***

26- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

27- Rothschild; (1907). "Extinct Birds...". p. 172.

Hume; and Walters; (2012). "Extinct Birds". pp. 134–136.

Cowen, Richard; (2013). "History of Life". UK, Oxford, Wiley BlackWell (A John Wiley & Sons, Ltd.), 5ed., p. 287.

***

28- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

29- Cheke, A. S.; Hume, J. P.; (2008). "Lost Land of the Dodo: an Ecological History of Mauritius, Réunion & Rodrigues". New Haven and London: T. & A.D. Poyser., p. 79.

***

30- Cocks, Tim; (4 July 2006). "Natural disaster may have killed dodos". (http://www.abc.net.au/science/news/ancient/AncientRepublish_1678225.htm).

***

31- Rothschild; (1907). "Extinct Birds...". p. 173.

Zoological Society of London; (1849). "Transactions of the Zoological Society of London". 3: 331-333. 

Hume, J. P.; Cheke, A. S.; McOran-Campbell, A.; (2009). "How Owen 'stole' the Dodo: Academic rivalry and disputed rights to a newly-discovered subfossil deposit in nineteenth century Mauritius". Historical Biology. 21 (1–2): 33.

***

32- Hume; Cheke; and McOran-Campbell; (2009). "How Owen 'stole' the Dodo ...". 21 (1–2): 33.

***

33- Reinhardt, J. T.; (1842–1843). "Nøjere oplysning om det i Kjøbenhavn fundne Drontehoved". Nat. Tidssk. Krøyer. IV.: 71–72.

***

34- Strickland; and Melville; (1848). "The dodo and its kindred ...". pp. 4-112.

aker, R. A.; Bayliss, R. A.; (February 2002). "Alexander Gordon Melville (1819–1901): The Dodo, Raphus cucullatus (L., 1758) and the genesis of a book". Archives of Natural History. 29: 109–118.

***

35- Strickland; and Melville; (1848). "The dodo and its kindred ...". pp. 4-112.

***

36- Symonds; (19 Mar. 1886). "Is the Dodo an Extinct Bird?". 163 (7): 264.

***

37- Rothschild; (1907). "Extinct Birds ...". p. 173.

***

38- Storer, R. W.; (1970). "Independent Evolution of the Dodo and the Solitaire". The Auk. 87 (2): 369–370.

***

39- Charlotte; and et al.; (2006). "Convex-hull mass estimates of the dodo (Raphus cucullatus) ...". (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4715441/).

***

40- Janoo, A.; (April–June 2005). "Discovery of Isolated Dodo Bones [Raphus cucullatus (L.), Aves, Columbiformes] from Mauritius Cave Shelters Highlights Human Predation, with a Comment on the Status of the Family Raphidae Wetmore, 1930". Annales de Paléontologie. 91 (2): 167–180.

***

41- https://en.wikipedia.org/wiki/Dodo#cite_ref-FOOTNOTECocks2006_91-0

***

42- Rauzon, Mark J.; (2007). "Island restoration: Exploring the past, anticipating the future". Marine Ornithology, 35 (2): 97.

***

43- Charlotte; and et al.; (2006). "Convex-hull mass estimates of the dodo (Raphus cucullatus) ...". (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4715441/).

***

44- https://en.wikipedia.org/wiki/Nicobar_pigeon#cite_note-FOOTNOTEShapiro_et_al.2002-8

***


نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی