تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

آمونیت (Ammonite)

پنجشنبه, ۲۱ بهمن ۱۳۹۵، ۱۱:۰۱ ب.ظ

محسن محرابی
 


نام آمونیت را از واژۀ «آمون» (Ammon) ربّ النوع مصریان باستان - که اعتقاد داشتند مَردیست دارای شاخهای پیچیده - گرفته اند. آمونیتها جانورانی از بالا شاخۀ «بی مهرگان» (Inverteberata)، شاخۀ «نرم تنان» (Mollusca)، زیرشاخۀ «بی مهرگان دریایی»، و رده ای از نرم تنانِ «سفالوپود» (Sephalopoda)[1] بوده اند. این حیوانات از سَرپایان صدفدار و از راستۀ «چهارآبشُشان» (Tetrabranchia)[2] محسوب میشدند. ظهور این بی مهره گان دریایی در شکل آمونیتهای اولیه و در ابتدای دورۀ دوونیَن (Devonian)[3] اتفاق افتاده و حیات آنها نیز تا زمان انقراض عمومی کرتاسه در 5/65 میلیون سال پیش دوام داشت. بیشترین فسیلهای یافته شده از این جانوران متعلّق به دوران مزوزوئیک (Mesozoic)[4] و در فاصلۀ زمانی 251 تا 65/5 میلیون سال پیش میباشد. این فسیلها در نواحی وسیعی از سطح کرۀ زمین گسترده شده اند و به همین دلیل به عنوان فسیل شاخص یا سنگواره های مشخصِ طبقات مختلف دوران زمین شناسی مزوزوئیک یا میان زیوی شناخته میشوند.


 

اما این بی مهرگان دریایی منقرض شده در عمق و بستر دریاها و اقیانوسهای دوره های مختلف آن زمان زیست میکرده و از ماهیان، سخت پوستان و دیگر جانوران کوچک دریایی تغذیه مینموده اند. اندازه اشان هم با احتساب صدفشان، متنوّع از 2/5 سانتیمتر تا حدود 2/5 متر بوده است. این احتمال نیز وجود دارد که اندازه و شکل صدف آمونیتها به جنسشان بستگی داشته باشد. ظاهراً صدف نرها کمی کوچکتر و پهنتر از صدف ماده ها بوده است. این جانوران در درون همین صدف پیچیده و حلزونی شکلِ خود میزیسته اند و احتمالاً صدف آنها حکم محافظت از این موجودات را نیز داشته است. این صدف، مارپیچی و دارای تقارن دو طرفی بوده و سطح تختی داشته است و نیز دارای دیواره های مجزا یا حجره های محدّب و به طرف جلو اما پر از هوا میبوده است و جانور فقط در حجره یا محفظۀ آخر صدف (سمت سر، نه انتهای مارپیچی صدف) زندگی میکرد. همچنین سیفونکل آنها از نوع سیفون کناری یا حاشیه ای بوده است. تکامل این دسته از موجودات در اواخر دوران مزوزوئیک یعنی کرتاسه قابل اهمیّت است، چرا که پیچیش صدف بعضی از آمونیتها شروع به باز شدن کرده و همزمان با آن، خط درز آنها بصورت ساده ای درآمده است و در اواخر این دوره نیز تعداد گونه های این جانوران کمتر شده، لیکن همین تعداد کم در اَشکال غیر عادی ظاهر شدند.


صدف آمونیتها مارپیچی و دارای دیواره های مجزا یا حجره های محدّب و به طرف جلو و پر از هوا بوده که موجود در حجرۀ آخر صدف که بزرگتر است زندگی میکرد. عکس از: facts-about-fossils.com

 

همچنین از روی تعدادی از فسیلهای متعدد و روی هم انباشته شدۀ صدف آمونیتها که در بعضی مناطق کشف شده اند، میتوان چنین فرض کرد که آنها حیواناتی اجتماعی بوده و در دسته های بزرگ به شنا و شکار میپرداخته اند. تحقیقات دانشمندان دیرین شناس نشان داد که برخی از آمونیتها شناگران ماهری بوده اند و برخی دیگر فعالیّت کمتری داشته و آرام و کند شنا میکرده اند.

این گروه از موجودات دریازی، شبیه نرم تنان دریایی یا سرپاوران امروزی نظیر اختاپوسها و ماهیان مرکّب بوده اند و اعتقاد بر این است که از وابستگان سرپایان امروزی علی الخصوص نوتیلوسها (Nautilus) - که از نرم تنان آبزی جنوب اقیانوس آرام و هند هستند و نوع حجره دار آن، نزدیکترین جانوران زنده به آمونیتها میباشد - به شمار میروند.

 


تصاویر فرضی و گرافیکی از آمونیتها. منبع عکس: www.foreshorefossils.com

 

نمایی از یک نوع دیگر فسیل آمونیت. منبع عکس: www.fossilmuseum.net


 

نمای بازسازی شده و گرافیکی از یک نوتیلوس. دانشمندان عقید دارند که نوتیلوسها از سرپایان امروزی، نزدیکترین خویشاوندان آمونیتها محسوب میشوند. طرح از نگارنده. 

 

پینوشت:افزودن تصویر از فضای اختصاصی

1- سفالودپودها یا سَرپایان یا به عبارتی پاسَران و سرپاوران، رده ای از جانوران دریازی و از شکارچیان فعالی هستند که بازوهایی در سر دارند (هشت یا ده پا که سر را احاطه کرده اند). صدفشان یا خارجی و حجره دار، یا داخلی و تحلیل رفته است. دستگاه عصبی بسیار توسعه یافته و اسکلت داخلی غضروفی دارند. تقارن بدن آنها دو طرفیست و به منظور شنا و حرکت به جلو، از باله های موجود در حاشیۀ بدن استفاده میکنند. ردۀ سرپایان پیشرفته ترین نرم تنان را تشکیل میدهند و شامل پانصد گونه هستند که اسکوییدها و هشت پایان (اختاپوسها) از این دسته اند. بطور کلی ردۀ سفالوپود به دو زیرردۀ چهارآبششان (Tetrabranchia) و دوآبششان (Dibranchia) تقسیم میشود. زیرردۀ چهارآبششان شامل آمونوئیده یا آمونیتها (Ammonoidea) و نوتیلها (Nautiloidea)، و زیرردۀ دوآبششان هم شامل ده پایان (Decapoda) و هشت پایان یا اختاپوسها (Octopoda) میگردند. این تقسیم بندی البته چندان قابل اطمینان و دقیق نیست.

2- چهارآبششان دسته ای از جانوران هستند که صدفشان خارجی میباشد و در یک سطح پیچیده و بوسیلۀ دیواره های داخلی تقسیم شده است. دو جفت آبشش و اندام دفعی در بدن دارند و لوله یا سیفون آنها دوقسمتی (دو لبه) است. این گروه از حیوانات فاقد کیسۀ مرکب میباشند و بازوهای آنها هم زیاد و بدون بادکش است. چشمهای آنها نیز فاقد عدسی است.

3- دورۀ دوونین در حدود 425 میلیون سال پیش بوده و مربوط به دوران پالئوزوئیک (Paleozoic) میباشد. این دوره را زمان شکوفایی بی مهرگان و مهره داران نیز نامیده اند.

4- دوران مزوزوئیک از حدود 250 میلیون سال پیش آغاز شده و در 70 یا 65 میلیون سال پیش خاتمه یافته بود و شامل سه دورۀ تریاس (Triassicژوراسیک (Jurassic) و کرتاسه (Cretaceous) میشود. این دوران بیش از ۱۶۰ میلیون سال به طول انجامید. جانورانی نظیر آمونیتها و دایناسورها از قبیل موجوداتی بودند که در این دوران زیسته و در پایان همین دوران هم منقرض شده اند.


جدول رده بندی دوران مزوزوئیک و روند تکاملی جانداران در این دوران. اقتباس از: زمین شناسی تاریخی، تألیف شایگان و اشراقی، ص93.

 

منابع:

- حاجی مرادلو، عبدالمجید (1375)، زیست شناسی جانوری، [تهران]، پیام نور، چ1، ص180.

- حبیبی، طلعت (1356)، جانورشناسی عمومی: کرمها و نرمتنان، ج2، تهران: دانشگاه تهران، چ2.

- خسرو تهرانی، خسرو (1386)، زمین شناسی تاریخی، تهران: کلیدر، چ3، صص352-353 و 358.

- داستانپور، محمد (1380)، زمین شناسی تاریخی، کرمان: دانشگاه شهید باهنر، چ1، صص122و 170-171.

- ساداتی، سید مسعود (1389)، مبانی دیرینه شناسی بی مهرگان (ماکروفسیل ها)، همدان: بوعلی سینا، چ1، صص117-119 و 129-130.

- شایگان، غلامعلی و ابراهیم اشراقی (1384)، زمین شناسی تاریخی، [تهران]، پیام نور، چ4، صص79 و 92 و 106.

- Neal L., Larson; and et al. (1997). "Ammonites and the other cephalopods of the Pierre Seaway: identification guide". Tuscan, Arizona: Geoscience Press, Inc.

- danesh.roshd.ir

- facts-about-fossils.com/?page_id=45

- raazebaghaa.ir/thread2024.html

- www.foreshorefossils.com/product/

- www.fossilmuseum.net/EdResources/AmmoImages.htm


نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی