تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

۱ مطلب با موضوع «ماهیان ماقبل تاریخ» ثبت شده است

۲۷
بهمن


محسن محرابی


در دورۀ سیلورین (Silurian؛ بین 443 تا 419 میلیون سال پیش) برای اولین بار گروهی از ماهیان ظاهر شدند که دارای خصوصیّات و شکل و ظاهری عجیب و ابتدایی بودند. تکامل آنها تا دورۀ دوونین (Devonian) و شاید کربونیفر (Carboniferous؛ فاصلۀ زمانی بین 359 تا 299 میلیون سال قبل) ادامه داشت و در این مدّت زمان طولانی، از نظر شکل و اندازه و وزن، متنوّع و بعضی از آنها بسیار بزرگ جثّه شدند. در بین این دسته از ماهیهای عظیم الجثّه میتوان به دانکِلوستِئوس (به معنی دانکل استخوان "Dunkle's Bone") اشاره کرد. این ماهی اولیه و زره دار دورۀ دوونین شاید نخستین جانور درنده‌خویی بوده که بین 380 تا 360 میلیون سال پیش ظاهر شده و در آبهای کم عمق و نیمه گرم آن زمان زندگی کرده است. این حیوان از ردۀ پلاکودِرمی (Placodermi)[1]، راستۀ آرترودیرا (Arthrodira)[2]، و بزرگترین عضو خانوادۀ ماهیان گوشتخوار ترسناک موسوم به Dinichthyidae محسوب میشود. البته بعضی از دانشمندان دیرینه شناس معتقدند که به سبب ساختار ابتدایی فک این ماهی، میبایست آن را از خانوادۀ Dinichthyidae خارج کرد و در دستۀ Pachyosteomorpha قرار داد.

در رابطه با اندازه و وزن این ماهی بزرگ ماقبل تاریخ، برآوردهای مختلفی صورت گرفته و مشخص نیست که این جانور دقیقاً چه اندازه و وزنی داشته است. در هر صورت به نظر میرسد این ماهی منقرض شده به طور میانگین طولی حدود 6 متر داشته است (بین 8 تا 10 متر هم گفته اند). وزنش را هم بین 1 تا 3/5 (و حتی تا 4/5) تن تخمین زده اند. بنابراین از این منظر، در بین ماهیان زره پوشِ هم راسته و هم ردۀ زمان خود، شاید بزرگترین و سنگینترین گونه ای بوده که تاکنون زیسته است. همچنین فاقد دندان بوده و به جای آن دارای صفحات استخوانی تیز برآمده (دو جفت تیغه یا صفحۀ آرواره ایِ تیزِ منقار مانند) در زیر فک بالایش بوده است که برای پاره کردن گوشت و دونیم کردن بدن شکار به کار میرفته اند. بنابراین، با توجه به این ویژگی و نیز اندازۀ سر بزرگ پوشیده شده از صفحات استخوانی اش، میتوان دریافت که این حیوان قادر به خوردن هر گونه جانوری در محیط خود بوده و از این جهت از خوفناکترین و برترین شکارچیان اعماق دریاهای آن دوران نیز محسوب میشده است. با اینحال به نظر می آید که عمده غذای او را آمونیتها، ماهیهای پلاکودرم کوچکتر، کوسه ماهیهای اولیه و سایر جانداران و گاهی لاشۀ حیوانات و باقی ماندۀ غذای دیگر شکارچیان دریایی تشکیل میداده است. 


جمجمۀ زرهی و استخوانی Dunkleosteus terrelli؛ موزۀ تاریخ طبیعی کلیولند در ایالت اوهایوی آمریکا. منبع: www.cmnh.org/dunk

  • محسن محرابی