تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

۲ مطلب با موضوع «دوزیستان منقرض شده» ثبت شده است

۲۹
مهر

نوشتۀ: محسن محرابی

 

*** با توجه به اینکه منابع فارسی قدیم حاصل ترجمۀ متون فرانسوی هستند، بنابراین در بعضی جاها از اصطلاحات علمی فرانسوی به جای واژگان رایج انگلیسی استفاده شده است. البته لازم به ذکر است که برخی از مطالب و نظرات کتب و مقالات سابق مردود، و نظریّات و فرضیّات جدیدی مطرح شده و در حال حاضر هم طبقه بندی علمی دوزیستان به صورت فرضی و غیر رسمی و آزمایشی است که از سوی دانشمندانِ مربوطۀ حال حاضر ارائه شده است و لذا امکان اشتباه و ابهام در این رده بندی علمی وجود دارد. افزون بر اینها، چنانچه سنگواره ای جدید از اشکال تازۀ دوزیست کشف شود، باز هم ترتیب طبقه بندی جانوریِ دوزیستان به هم خورده، طبقه بندی علمی جدیدی حاصل خواهد شد. در ضمن مطالب ذکر شده در رابطه با رده بندی علمی دوزیستان در این مقاله کامل نیست و فقط برای آشنایی خوانندگان به برخی از مهمترین آنها اشاره شده است. 

  

الف) طبقه بندی علمی:

دوزیستان (Amphibians = Batraciens)[1] گروهی از مهره داراناند (Vertebrata = Vertabrata)[2]، که در ابتدای حیاتشان در محیط آبی زندگی کرده و از طریق آبشش نفس میکشند. سپس در بلوغ به سمت خشکی و تنفّس از اکسیژن هوا هدایت میشوند. دوزیستان جاندارانی از شاخۀ (Phylum)[3] طنابداران (Chordate = Chordata)[4] محسوب میگردند. شاخۀ طنابداران به سه زیرشاخۀ (Subphylum): دُم طنابداران (Urochordata)[5]، سرطنابداران (Cephalochordata)، و مهره داران (Vertebrata = Vertabrata) تقسیم میشود. ماهیها، دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران «رده»های (Class) اصلی زیرشاخۀ مهره داران را تشکیل میدهند. در میان رده های مهره داران، پستانداران از سایر متمایزند و از هر لحاظ، یعنی: تکامل، پیچیدگی ساختمان بدنی، بزرگی مغز و غیره، در صدر قرار دارند، و سپس پرندگان، خزندگان، دوزیستان و ماهیها در مراتب بعدی قرار میگیرند. اگرچه هر یک از رده های فوق، واجد صفات متمایز کنندۀ خاصّ خود هستند و از نظر تکامل از یکدیگر ممتازند؛ ولی ناگفته نماند که هر کدام از این جانوران، از لحاظ رابطۀ تکاملی به یکدیگر نیز وابسته اند. به عنوان مثال، دانشمندان معتقدند که پستانداران و پرندگان از خزندگان فرگشت یافته اند، و خزندگان نیز از دوزیستان، و دوزیستان هم از ماهیهای ماقبل تاریخ پدید آمده اند. یعنی چرخۀ تکامل و تکوین موجودات زنده به هم متّصل و وابسته است[6].

 

 

  • محسن محرابی
۲۵
اسفند

ترجمه و نگارش: محسن محرابی

 

کولاسوکوس (Koolasuchusنوعی دوزیست عظیم الجثّۀ منقرض شده (Labyrinthodont) و گویا آخرین نسل از بریده مهرگانِ[1] براکیوپوید (Brachyopoid temnospondyl) از خانوادۀ چیگوتیسوریان (Chigutisauridae) بود که در حدود 120 میلیون سال پیش میزیست. اولین فسیل این جانور که استخوان یک فَک بود، از سازند "Wonthaggi" در ویکتوریا واقع در استرالیا کشف شد. بعدها فسیلهای ناقص دیگری از این دوزیست مثل قطعاتی از جمجمه و قسمتهایی از استخوانهای دنده و مهره، از سایر مناطق استرالیا کشف شدند. تخمین زده میشود که طول این حیوان آبزی غول پیکر در حدود 4 تا 5 متر و وزن آن نیز تا 500 کیلوگرم بوده است. احتمالاً اندازۀ جمجمۀ غیرعادی و بزرگ این دوزیست ماقبل تاریخ نیز چیزی در حدود 65 سانتیمتر بود. این جمجمه شکلی پهن و تقریباً صاف با حالتی گردوار و دو برآمدگی کوچک در انتهای سر داشت. چشمها نیز به سمت بالا یا روی سر قرار داشتند نه در طرفین یا جانب سر. پاهای آن نیز بسیار کوتاه بوده و برای حرکت روی زمین مناسب نبودند. در عوض، این حیوان دُمی دراز و باله مانند داشت که برای شنا و حرکت و انتقال سریع او در زیر آب تکامل یافته بود.


 

همچنین آرواره های عریض و قدرتمند این جانور و دندانهای پیچیده اش بیان از آن دارند که این حیوان، گوشتخوار و به نظر غذای آن نیز لاک پشتها و حتی دایناسورهای کوچک بوده است. احتمالاً این موجود مطابق با جریان آب حرکت میکرده و به عنوان یک درندۀ بزرگ آبزی، عملکرد و شیوۀ زندگی شبیه به کروکودیلها داشته است. به نظر میرسد این شکارچی بزرگ همانند کروکودیلها در زیر آب کمین مینموده و به حیوانات و دایناسورهای کوچکی که به کنارۀ آب خیلی نزدیک میشدند حمله میکرده و آنها را طعمۀ خود قرار میداده است.

کولاسوکوس در منطقه ای در جنوب استرالیا کشف شد. در طول کرتاسه، این منطقه نزدیک قطب جنوب و دمای آن نیز نسبتاً سرد بود. با اینحال، تصور میشود با گرم شدن آب و هوای جنوب استرالیا، کروکودیلها نیز به محل زندگی کولاسوکوسها بازگشته اند و این امر منجر به رقابت بین آن دو جانور برای ادامۀ بقا شده و در نتیجه زمینۀ انقراض کامل کولاسوکوس را فراهم کرده است.

نام کولاسوکوس از دیرینه شناسی به نام لسلی کول (Lesley Kool)، کسی که فسیلهای آن را بررسی و توصیف کرد، گرفته شده است. گونۀ معروف و خاص آن نیز کولاسوکوس کلیلندی (K. cleelandi) نام دارد که در سال 1997 و به افتخار زمین شناس، مایک کلیلند (Mike Cleeland) نامگذاری گردید.

 

مقایسۀ تخمینی اندازۀ کولاسوکوس با یک انسان 180 سانتیمتری.

 

پینوشت:

1- بریده مهرگان (Temnospondyli) یک زیررده از دوزیستان ابتدایی منقرض شده میباشند. این چهارپایان در طول کربونیفر تا پرمین گسترش یافتند و چند گونۀ آن نیز تا کرتاسه به حیات خود ادامه دادند. فسیلهای این جانوران در تمام قاره ها یافت شدند. در طول حدود 210 میلیون سال تاریخ تکامل بریده مهرگان، آنها به طیف گسترده ای از زیستگاه های متنوّع از جمله آبهای شیرین، محیط های خاکی، و حتی سواحل دریا دست یافته اند. زندگی و حیات این موجودات به ترتیب شامل مراحل لارو، دگردیسی، و بلوغ بود. احتمالاً همانند دوزیستان امروزی، مراحل تخم گذاری و لارو همگی در آب انجام میشد، هر چند برخی از بریده مهرگان تقریباً به طور کامل زمینی بودند و شاید بازگشت به آب تنها برای تخمگذاری صورت میگرفت. با اینحال، از بریده مهرگان به عنوان یکی از نخستین مهره دارانی یاد میشود که به طور کامل به زندگی بر روی زمین خو گرفته و خود را وفق دادند. همچنین، بسیاری از ویژگیهای آنها مانند فلس، چنگالها، و صفحات استخوانی زره ای در گونه های مختلف آن مشترک بود.

زیرردۀ بریده مهرگان از اوایل قرن 19 شناخته شده است. البته در ابتدا تصوّر میشد که آنها از خزندگانند، لیکن طی یک قرن بعد، در یک طبقه بندی علمی یا تاکسون مجزا و بر اساس ساختار مهره، قرار داده شدند. چون مهره ها در این دسته از جانوران به چند بخش تقسیم شده است، لذا بدانها بریده مهرگان به معنی قطع مهره گویند. با اینحال، دانشمندان بر سر اینکه آیا بریده مهرگان از اجداد دوزیستان مدرن (قورباغه، سمندر، و سیسیلینها (Caecilians)) هستند یا نه؟ اختلاف نظر دارند. فرضیه های مختلف، دوزیستان امروزی را به عنوان فرزندان بریده مهرگان قرار داده اند. مطالعات اخیر به صورت مستقیم، یک خانواده از بریده مهرگان موسوم به "Amphibamids" را به عنوان نزدیکترین خویشاوندان دوزیستان مدرن قرار داده است. این مطالعات بر اساس بررسی شباهتهایی صورت گرفت که در دندان، جمجمه، و سازۀ شنوایی این دو گروه جانوری وجود دارد.

https://en.wiki2.org/wiki/Temnospondyli

 

منابع:

Cowen, Richard; (2013). "History of Life". UK: Oxford: Wiley-BlackWell (A John Wiley & Sons, Ltd.), 5ed, p. 114.

Martin, A.J. (2009). "Dinosaur burrows in the Otway Group (Albian) of Victoria, Australia, and their relation to Cretaceous polar environments". Cretaceous Research "Elsevier Ltd.", (30), 1223–1237. (http://www.elsevier.com/copyright).

Steyer, J.S.; Damiani, R. (2005). "A giant brachyopoid temnospondyl from the Upper Triassic or Lower Jurassic of Lesotho". Bulletin de la Societe Geologique de France. 176 (3), p.p 243–248.

http://www.bbc.co.uk/nature/life/Koolasuchus

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/k/koolasuchus.html

http://www.wikiwand.com/it/Koolasuchus_cleelandi

https://en.wiki2.org/wiki/Temnospondyli

https://en.wikipedia.org/wiki/Koolasuchus#cite_note-DD00-6


  • محسن محرابی