تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

۲ مطلب با موضوع «بی مهرگان منقرض شده» ثبت شده است

۰۴
اسفند


محسن محرابی


زیرردۀ یوریپتِرید (Eurypterids, Eurypterida) یا همان کژدمهای دریایی (Sea scorpions) که به زیرردۀ «پَهَن بالِگان» یا «عقربهای دریایی گسترده بال یا پهن بال» نیز شناخته میشوند، یک گروه از گوشتخواران دریایی منقرض شده و از بزرگترین بندپایان (Arthropoda)[1] فسیل شده ای بودند که تا کنون بر روی این کرۀ خاکی زیست کرده اند. این جانوران از جمله مهم‌ترین گونه‌های اکوسیستم‌های دریایی دوران خودشان به شمار می‌رفتند. کژدمهای دریایی به طور سنتی تنها به عنوان بستگان نزدیک خرچنگ نعلی و در ردۀ «تیغ دُمان» Xiphosura)) در نظر گرفته میشدند، لیکن مطالعات بعدی آنها را به عنکبوتیان نزدیکتر دیده است. به طور کلی از نظر زیست‌شناسی تکاملی، این جانداران بیش از همه به عنکبوت‌ها، عقرب‌ها و خرچنگ‌های نعلی امروزی شباهت دارند؛ بنابراین آنها را در شاخۀ «بندپایان»، زیرشاخۀ «کِلیسِراتا» یا «گیره داران» (Chelicerata)[2]، ردۀ «مروستوماتا» یا «پاردهان‌ویسان» (Merostomata)، و راسته یا زیرردۀ یوریپتریدا (Eurypterida) قرار دادند. البته در رابطه با نحوۀ قرار دادن کژدمهای دریایی در این طبقه بندی علمی، اختلاف نظرهایی هم وجود دارد. عقیده بر این است که افراد خانوادۀ میکسوپتِریدها (Mixopteridae) به عقربهای امروزی شباهت داشتند، اما دو خانوادۀ دیگر پِتِریگوتیدها (Pterygotidae) و استیلونوریدها (Stylonuridae) به طور یقین به زیرردۀ یوریپتریدها تعلق دارند.



این جانوران در ابتدای دوران پالئوزوئیک زندگی میکردند. آنها احتمالاً در دورۀ اردویسین (Ordovician، حدوداً بین 485 تا 443 میلیون سال پیش) پدیدار شدند و در دورۀ سیلورین (Silurian، فاصلۀ زمانی بین 443 تا 419 میلیون سال قبل) تکامل یافته و فراوان شدند. قدیمیترین کژدم دریایی توصیف شده پِنتِکوپتروس (Pentecopterus decorahensis) نام دارد که قدمت آن را به بیش از 467 میلیون سال قبل (یعنی ده میلیون سال قدیمی‌تر از براچیوپِتِروس (Brachyopterus) که پیشتر به‌عنوان کهنترین گونۀ شناخته شده توصیف شده است) رسانده اند. از این عقرب دریاییِ یک متر و 83 سانتی، به عنوان «اولین شکارچی واقعی بزرگ» نام برده شده است. البته دانشمندان معتقدند عقرب‌های دریاییِ قدیمی‌تر از پنتکوپتروس هم وجود داشته‌اند که تا‌کنون فسیل آنها یافت نشده است. با این همه، جدا از سنگوارۀ پنتکوپتروس، در کل بسیاری از فسیلهای کشف شده از آنها که در مناطقی از آمریکای شمالی یافت شدند، مربوط به همان دورۀ سیلورین و نیز دوونین (Devonian) میباشند. جمعیّت یوریپتریدها از حدود ۳۶۰ میلیون سال پیش به تدریج رو به کاهش رفته و سرانجام در پدیدۀ انقراض عمومی اواخر دورۀ پرمین (حدود 250 میلیون سال قبل) به‌طور کامل از بین رفتند.

 

تصویری فرضی از پنتکوپتروس دکوراهِنسیس (Pentecopterus decorahensis) توسط پاتریک لینچ (Patrick Lynch) بر اساس فسیل پیدا شده از آن در آیووای (Iowa) ایالات متحده (منبع: blogs.egu.eu). فسیل این یوریپترید کهن که اخیراً کشف و قدمت آن به حدود ۴۶۷ میلیون سال پیش (دورۀ اردوویسین) تخمین زده شد، در شمال شرقی آیووا واقع در ایالات متحده، داخل یک حفرۀ باستانی ناشی از برخورد شهابسنگ که بیش از شش کیلومتر قطر دارد، یافت شده است. این جاندار که نامش را از اسم یک کشتی یونان باستان گرفته اند، سری دراز شبیه دماغۀ کشتی، بدنی باریک و دست‌ها و پاهایی غول‌پیکر داشته که از آنها برای شکار طعمه استفاده می‌کرده است. کارشناسان گمان می‌کنند پنتکوپتروس قدیمی‌ترین گونۀ شناخته شده از بندپایان یوریپترید و بزرگ‌ترین شکارچی محیط زیست خود بوده و می‌توانسته است پاهای سنگین و خاردارش را به دور طعمه حلقه کند و سپس آن را به سمت دهان بکشد. شواهد نشان میدهد این گونۀ تازه یافت شده (بر خلاف سایر گونه های یوریپترید که میلیونها سال بعد به تکامل رسیدند) از جمله گونه‌های بسیار تکامل‌ یافته نیز بوده است (منبع: جام جم آنلاین).

 

  • محسن محرابی
۲۱
بهمن

محسن محرابی
 


نام آمونیت را از واژۀ «آمون» (Ammon) ربّ النوع مصریان باستان - که اعتقاد داشتند مَردیست دارای شاخهای پیچیده - گرفته اند. آمونیتها جانورانی از بالا شاخۀ «بی مهرگان» (Inverteberata)، شاخۀ «نرم تنان» (Mollusca)، زیرشاخۀ «بی مهرگان دریایی»، و رده ای از نرم تنانِ «سفالوپود» (Sephalopoda)[1] بوده اند. این حیوانات از سَرپایان صدفدار و از راستۀ «چهارآبشُشان» (Tetrabranchia)[2] محسوب میشدند. ظهور این بی مهره گان دریایی در شکل آمونیتهای اولیه و در ابتدای دورۀ دوونیَن (Devonian)[3] اتفاق افتاده و حیات آنها نیز تا زمان انقراض عمومی کرتاسه در 5/65 میلیون سال پیش دوام داشت. بیشترین فسیلهای یافته شده از این جانوران متعلّق به دوران مزوزوئیک (Mesozoic)[4] و در فاصلۀ زمانی 251 تا 65/5 میلیون سال پیش میباشد. این فسیلها در نواحی وسیعی از سطح کرۀ زمین گسترده شده اند و به همین دلیل به عنوان فسیل شاخص یا سنگواره های مشخصِ طبقات مختلف دوران زمین شناسی مزوزوئیک یا میان زیوی شناخته میشوند.


 

اما این بی مهرگان دریایی منقرض شده در عمق و بستر دریاها و اقیانوسهای دوره های مختلف آن زمان زیست میکرده و از ماهیان، سخت پوستان و دیگر جانوران کوچک دریایی تغذیه مینموده اند. اندازه اشان هم با احتساب صدفشان، متنوّع از 2/5 سانتیمتر تا حدود 2/5 متر بوده است. این احتمال نیز وجود دارد که اندازه و شکل صدف آمونیتها به جنسشان بستگی داشته باشد. ظاهراً صدف نرها کمی کوچکتر و پهنتر از صدف ماده ها بوده است. این جانوران در درون همین صدف پیچیده و حلزونی شکلِ خود میزیسته اند و احتمالاً صدف آنها حکم محافظت از این موجودات را نیز داشته است. این صدف، مارپیچی و دارای تقارن دو طرفی بوده و سطح تختی داشته است و نیز دارای دیواره های مجزا یا حجره های محدّب و به طرف جلو اما پر از هوا میبوده است و جانور فقط در حجره یا محفظۀ آخر صدف (سمت سر، نه انتهای مارپیچی صدف) زندگی میکرد. همچنین سیفونکل آنها از نوع سیفون کناری یا حاشیه ای بوده است. تکامل این دسته از موجودات در اواخر دوران مزوزوئیک یعنی کرتاسه قابل اهمیّت است، چرا که پیچیش صدف بعضی از آمونیتها شروع به باز شدن کرده و همزمان با آن، خط درز آنها بصورت ساده ای درآمده است و در اواخر این دوره نیز تعداد گونه های این جانوران کمتر شده، لیکن همین تعداد کم در اَشکال غیر عادی ظاهر شدند.


صدف آمونیتها مارپیچی و دارای دیواره های مجزا یا حجره های محدّب و به طرف جلو و پر از هوا بوده که موجود در حجرۀ آخر صدف که بزرگتر است زندگی میکرد. عکس از: facts-about-fossils.com

  • محسن محرابی