تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

۱ مطلب در مرداد ۱۳۹۶ ثبت شده است

۲۴
مرداد

 

سیر و تحول موجودات زنده در دورانهای مختلف زمین شناسی؛

بخش 4: حیات جانوریِ دوران سنوزوئیک


نوشتۀ: محسن محرابی  


الف) دوران بندی زمین شناسیِ سنوزوئیک:

دوران سنوزوئیک (Cenozoic) تاریخ زمین را از پایان دورۀ کرتاسه (در حدود 65 میلیون سال پیش) تا زمان حاضر در بر میگیرد. اهمیّت این دوران به سبب ظهور، گسترش و تنوّع پستانداران، پیدایش و فرمانروایی انسان، و همچنین توسعۀ پرندگان هوایی است. پستانداران در زمان حیات دایناسورها نیز وجود داشتند، اما موجوداتی کوچک و اغلب گوشه گیر بودند و تنها پس از انقراض دایناسورها و دیگر خزندگان عظیم الجثّه و پایان فرمانروایی آنها در اواخر کرتاسه بود که پستانداران جایگاه خود را به عنوان جانوران عمدۀ خشکی پیدا نمودند. این مرحلۀ انتقال و گذر، نمونه ای اصلی و با اهمیّت از جانشینی یک گروه بزرگ توسط گروه بزرگ دیگر در تاریخچۀ سنگواره ها محسوب میشود. البته این را هم باید اضافه کرد که در انقراض دسته جمعی انتهای کرتاسه، فقط دایناسورها و خزندگان بزرگ دریایی از بین نرفتند، بلکه بسیاری از پستانداران نیز معدوم شدند، اما پستانداران بازمانده یک دورۀ تکامل جدید را آغاز نمودند که به تنوّع گونه های مختلف منجر شد؛ به طوری که دو گروه بزرگ از پستانداران یعنی کیسه داران و جُفت داران تکامل و گسترش یافته و نسبت به دیگر گروههای جانوری، یعنی خزندگان و پرندگان برتری می یابند. چون در این دوران، حیوانات پستاندار بیشترین و عمده ترین جانوران خشکی زیِ بزرگ را تشکیل میدهند؛ به همین خاطر آن را عصر پستانداران (Mammalia Period = Mammals Period) نامیده اند.

دروان سنوزوئیک را عصر نهاندانگان (Angiosperms period) نیز می نامند؛ زیرا رقابت نهاندانگان (که از گیاهان گلدار هستند) با بازدانگان (Gymnosperm) که از اواخر مزوزوئیک (Late Mesozoic) شروع شده بود، منجر به غلبۀ نهاندانگان بر بازدانگان در دوران سنوزوئیک شد. علت آن بود که در ابتدای این دوران با به وجود آمدن چین خوردگیهای آلپ (Alpian) و البرز و هیمالیا، سدّی در برابر هوای گرم نفوذی از مناطق استوایی به مناطق شمالی ایجاد و سبب سردی هوای ناحیۀ شمالی زمین گردید. نهاندانگان با ضخیم ساختن ساقه ها، ریختن برگها و تشکیل محافظ سخت و محکم به پیرامون دانه، توانستند در مقابل فصول سرما دوام بیاورند. علاوه بر این، گروهی از نهاندانگان مناطق معتدل و سرد شمالی با تبدیل شدن به بوته های غیر چوبیِ یک ساله و دو ساله، در برابر سرمای هوا سازگار شدند. این تغییرات اقلیمی سبب شد تا گیاهان چوبی در همۀ مناطق به جز نواحی استوایی رو به کاهش روند و در مقابل، در مناطق شمالی، گیاهان بوته ای به صورت جمعیّتهای بزرگ، پوشش سبزی را به وجود آورند. همچنین در عالم گیاهیِ عصر سنوزوئیک، گیاهان تک لپه ای (Monocotyledons = Mononocotyledonids) نیز فراوان میشوند.

 

 

  • محسن محرابی