تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در رابطه با موضوعات مختلف تاریخی و علمی جهان از دیرباز تاکنون.

تاریخ و علم

در این وبلاگ سعی بر آن است که به موضوعات مختلف علمی و تاریخی با تکیه بر منابع و شواهد موثق و معتبر پرداخته شود. بنابراین هدف، آشنایی خوانندگان عزیز با مباحث علمی و تاریخی و نیز امکان تبادل نظرات و اطلاعات علمی طرفین است.

آخرین نظرات

۳ مطلب در اسفند ۱۳۹۵ ثبت شده است

۲۵
اسفند

ترجمه و نگارش: محسن محرابی

 

کولاسوکوس (Koolasuchusنوعی دوزیست عظیم الجثّۀ منقرض شده (Labyrinthodont) و گویا آخرین نسل از بریده مهرگانِ[1] براکیوپوید (Brachyopoid temnospondyl) از خانوادۀ چیگوتیسوریان (Chigutisauridae) بود که در حدود 120 میلیون سال پیش میزیست. اولین فسیل این جانور که استخوان یک فَک بود، از سازند "Wonthaggi" در ویکتوریا واقع در استرالیا کشف شد. بعدها فسیلهای ناقص دیگری از این دوزیست مثل قطعاتی از جمجمه و قسمتهایی از استخوانهای دنده و مهره، از سایر مناطق استرالیا کشف شدند. تخمین زده میشود که طول این حیوان آبزی غول پیکر در حدود 4 تا 5 متر و وزن آن نیز تا 500 کیلوگرم بوده است. احتمالاً اندازۀ جمجمۀ غیرعادی و بزرگ این دوزیست ماقبل تاریخ نیز چیزی در حدود 65 سانتیمتر بود. این جمجمه شکلی پهن و تقریباً صاف با حالتی گردوار و دو برآمدگی کوچک در انتهای سر داشت. چشمها نیز به سمت بالا یا روی سر قرار داشتند نه در طرفین یا جانب سر. پاهای آن نیز بسیار کوتاه بوده و برای حرکت روی زمین مناسب نبودند. در عوض، این حیوان دُمی دراز و باله مانند داشت که برای شنا و حرکت و انتقال سریع او در زیر آب تکامل یافته بود.


 

همچنین آرواره های عریض و قدرتمند این جانور و دندانهای پیچیده اش بیان از آن دارند که این حیوان، گوشتخوار و به نظر غذای آن نیز لاک پشتها و حتی دایناسورهای کوچک بوده است. احتمالاً این موجود مطابق با جریان آب حرکت میکرده و به عنوان یک درندۀ بزرگ آبزی، عملکرد و شیوۀ زندگی شبیه به کروکودیلها داشته است. به نظر میرسد این شکارچی بزرگ همانند کروکودیلها در زیر آب کمین مینموده و به حیوانات و دایناسورهای کوچکی که به کنارۀ آب خیلی نزدیک میشدند حمله میکرده و آنها را طعمۀ خود قرار میداده است.

کولاسوکوس در منطقه ای در جنوب استرالیا کشف شد. در طول کرتاسه، این منطقه نزدیک قطب جنوب و دمای آن نیز نسبتاً سرد بود. با اینحال، تصور میشود با گرم شدن آب و هوای جنوب استرالیا، کروکودیلها نیز به محل زندگی کولاسوکوسها بازگشته اند و این امر منجر به رقابت بین آن دو جانور برای ادامۀ بقا شده و در نتیجه زمینۀ انقراض کامل کولاسوکوس را فراهم کرده است.

نام کولاسوکوس از دیرینه شناسی به نام لسلی کول (Lesley Kool)، کسی که فسیلهای آن را بررسی و توصیف کرد، گرفته شده است. گونۀ معروف و خاص آن نیز کولاسوکوس کلیلندی (K. cleelandi) نام دارد که در سال 1997 و به افتخار زمین شناس، مایک کلیلند (Mike Cleeland) نامگذاری گردید.

 

مقایسۀ تخمینی اندازۀ کولاسوکوس با یک انسان 180 سانتیمتری.

 

پینوشت:

1- بریده مهرگان (Temnospondyli) یک زیررده از دوزیستان ابتدایی منقرض شده میباشند. این چهارپایان در طول کربونیفر تا پرمین گسترش یافتند و چند گونۀ آن نیز تا کرتاسه به حیات خود ادامه دادند. فسیلهای این جانوران در تمام قاره ها یافت شدند. در طول حدود 210 میلیون سال تاریخ تکامل بریده مهرگان، آنها به طیف گسترده ای از زیستگاه های متنوّع از جمله آبهای شیرین، محیط های خاکی، و حتی سواحل دریا دست یافته اند. زندگی و حیات این موجودات به ترتیب شامل مراحل لارو، دگردیسی، و بلوغ بود. احتمالاً همانند دوزیستان امروزی، مراحل تخم گذاری و لارو همگی در آب انجام میشد، هر چند برخی از بریده مهرگان تقریباً به طور کامل زمینی بودند و شاید بازگشت به آب تنها برای تخمگذاری صورت میگرفت. با اینحال، از بریده مهرگان به عنوان یکی از نخستین مهره دارانی یاد میشود که به طور کامل به زندگی بر روی زمین خو گرفته و خود را وفق دادند. همچنین، بسیاری از ویژگیهای آنها مانند فلس، چنگالها، و صفحات استخوانی زره ای در گونه های مختلف آن مشترک بود.

زیرردۀ بریده مهرگان از اوایل قرن 19 شناخته شده است. البته در ابتدا تصوّر میشد که آنها از خزندگانند، لیکن طی یک قرن بعد، در یک طبقه بندی علمی یا تاکسون مجزا و بر اساس ساختار مهره، قرار داده شدند. چون مهره ها در این دسته از جانوران به چند بخش تقسیم شده است، لذا بدانها بریده مهرگان به معنی قطع مهره گویند. با اینحال، دانشمندان بر سر اینکه آیا بریده مهرگان از اجداد دوزیستان مدرن (قورباغه، سمندر، و سیسیلینها (Caecilians)) هستند یا نه؟ اختلاف نظر دارند. فرضیه های مختلف، دوزیستان امروزی را به عنوان فرزندان بریده مهرگان قرار داده اند. مطالعات اخیر به صورت مستقیم، یک خانواده از بریده مهرگان موسوم به "Amphibamids" را به عنوان نزدیکترین خویشاوندان دوزیستان مدرن قرار داده است. این مطالعات بر اساس بررسی شباهتهایی صورت گرفت که در دندان، جمجمه، و سازۀ شنوایی این دو گروه جانوری وجود دارد.

https://en.wiki2.org/wiki/Temnospondyli

 

منابع:

Cowen, Richard; (2013). "History of Life". UK: Oxford: Wiley-BlackWell (A John Wiley & Sons, Ltd.), 5ed, p. 114.

Martin, A.J. (2009). "Dinosaur burrows in the Otway Group (Albian) of Victoria, Australia, and their relation to Cretaceous polar environments". Cretaceous Research "Elsevier Ltd.", (30), 1223–1237. (http://www.elsevier.com/copyright).

Steyer, J.S.; Damiani, R. (2005). "A giant brachyopoid temnospondyl from the Upper Triassic or Lower Jurassic of Lesotho". Bulletin de la Societe Geologique de France. 176 (3), p.p 243–248.

http://www.bbc.co.uk/nature/life/Koolasuchus

http://www.prehistoric-wildlife.com/species/k/koolasuchus.html

http://www.wikiwand.com/it/Koolasuchus_cleelandi

https://en.wiki2.org/wiki/Temnospondyli

https://en.wikipedia.org/wiki/Koolasuchus#cite_note-DD00-6


  • محسن محرابی
۱۱
اسفند


موآ [1] به 9 یا ۱۱ گونه از پرندگانی عالی گفته میشد که توان پرواز نداشتند و بومی نیوزیلند بودند. دو تا از غول پیکرترین گونه های آنها که حتی عقیده بر آن است که بلندترین گونۀ پرندگان شناخته شده ای هستند که تاکنون بر روی زمین زیسته اند، دینورنیس  روبوستوس (Dinornis robustus) و دینورنیس نُوائِزِلاندیه (Dinornis novaezelandiae) نام داشتند که بلندی روبوستوس از 2 تا 3/6 متر می‌رسید و قامت دینورنیس نوائزلاندیه معروف به غول جزیرۀ جنوبی هم، در وضعیّت ایستاده، تا قسمت شانه ها به 2 متر و تا بالای گردن یا سر، به 3 متر میرسیده است. وزن آنها نیز در گونه های مختلف متنوّع بود و بزرگترین آنها وزنی نزدیک به ۲۳۰ کیلوگرم داشته است. به نظر میرسد در هر دو گونۀ روبوستوس و نوائزلاندیه، و به طور کلی در تمام موآها، جنس ماده نسبتاً بزرگتر، بلندتر و سنگینتر از نرهای بالغ بوده و این اختلاف، بزرگترین اختلاف اندازه بین نر و ماده در میان پرندگان محسوب میشده است.

 

مقایسۀ اندازۀ قامت جنس مادۀ موا با جنس نر و همچنین با انسان. این تصویر به خوبی نشان میدهد که جنس مادۀ یک موآی بالغ، بسیار بزرگتر و سنگینتر از جنس نر میبوده و احتمالاً در میان پرندگان این خاصیّت، تنها در بین خانوادۀ موآها وجود داشته است (منبع: (www.prehistoric-wildlife.com/.


موآها از گروه سینه‌پهنان[2] و از راستۀ دینورنیتیفورمها (Dinornithiformes) به شمار میرفتند. در میان دستۀ سینه‌پهنان، خانوادۀ موآها یا به طور کلی راستۀ دینورنیتیفورمها تنها پرندگانی بودند که هیچ ردّپا یا نشانه‌ای از بال در آنها نبود. با اینحال باور بر این است که اجداد اولیۀ آنها دارای بال و قادر به پرواز بودند اما در طول هزاران سال و طی یک روند تدریجی تکامل، بالها و عضلات سینه در نسلهای بعدی تحلیل رفته و محو شده اند.

این پرندگان گیاه‌خوار بودند و بر اساس مطالعه روی جمجمۀ پهن این جانور و ریخت شناسی و بررسی توده های بزرگ سنگهای گیزارد (سنگهای داخل معده یا سنگدان)، این احتمال وجود دارد که موآها از یک رژیم غذایی فیبر از شاخه و برگ، گل، انواع توتها و دانه های درختان، درختچه ها و درختان مو تغذیه میکردند. همچنین بقایای استخوانهایشان نشان میدهد که این جانوران بسیار فراوان و از مهره داران غالب و متنوّع نیوزیلند (یا زلاندنو) بودند و در طیف گسترده ای از زمینهای پست و زیستگاههای دارای پوشش گیاهی همچون جنگل‌ها و بوته زارها و مراتع و حتی تپه های شنی ساحلی جزیرۀ نیوزیلند زندگی میکردند.

موآها دارای سری کوچک و باریک اما با جمجمه ای پهن، گردنی کشیده و طویل، و پاهایی بزرگ و ستبر بوده اند. استخوان بزرگ و ضخیم ران پای موآها بیان از آن دارد که این پرندگان بسیار چالاک و تیز بوده اند. همچنین یک لوب بزرگ بویایی این پرندگان نشان میدهد که آنها از حس بویایی بسیار قوی هم برخوردار بودند. پوشش بدن موآها نیز از پَر کرک مانند بوده و گویا این پرها تا 18 سانتیمتر طول داشته اند.

احتمالاً موآها در دورۀ پلیستوسن ظاهر شدند و از 8/5 میلیون سال پیش تا چند قرن اخیر (احتمالاً تا اواسط قرن نوزدهم میلادی)[3] وجود داشته و سپس به طور کامل منقرض شدند. علت اصلی انقراض موآها، افزایش انسان‌ها و شکار بی رویۀ آنها توسط بومیان نیوزیلند (مائوریها) جهت غذا اعلام شد. همچنین ممکن است که جوجه های موآ توسط سگهای جزایر پلینزی مورد شکار قرار میگرفته و خورده میشدند. البته بعید به نظر میرسد که عقابهای بسیار بزرگ «هاست» (Haast's eagle) عامل انقراض این گونه از پرندگان بوده باشند؛ چرا که خود همین عقابها تا قبل از ورود انسان به آن جزیره در معرض انقراض قرار داشتند. با اینحال، چنین مینمایاند که موآها تا قبل از سیل ورود اروپاییان به آن جزیره به طور کلی از بین رفته و منقرض شده باشند. همچنین اعتقاد بر آن است که پدیده های طبیعی مانند آتشفشان و شاید آتش سوزی حاصل از آن در جنگل یا علفزارها، در کاهش جمعیّت خانوادۀ موآها تأثیر گذاشته باشد. در باتلاق نزدیک "Waikouaiti" در جزیرۀ جنوبی، تعداد زیادی از استخوانهای موا پیدا شده که دانشمندان احتمال میدهند گله های بزرگ موآها توسط آتش سوزی یا توسط انسانها، به سمت مرداب رانده شده و پس از گرفتار شدن در باتلاق، جان سپرده اند.

 

  • محسن محرابی
۰۴
اسفند


محسن محرابی


زیرردۀ یوریپتِرید (Eurypterids, Eurypterida) یا همان کژدمهای دریایی (Sea scorpions) که به زیرردۀ «پَهَن بالِگان» یا «عقربهای دریایی گسترده بال یا پهن بال» نیز شناخته میشوند، یک گروه از گوشتخواران دریایی منقرض شده و از بزرگترین بندپایان (Arthropoda)[1] فسیل شده ای بودند که تا کنون بر روی این کرۀ خاکی زیست کرده اند. این جانوران از جمله مهم‌ترین گونه‌های اکوسیستم‌های دریایی دوران خودشان به شمار می‌رفتند. کژدمهای دریایی به طور سنتی تنها به عنوان بستگان نزدیک خرچنگ نعلی و در ردۀ «تیغ دُمان» Xiphosura)) در نظر گرفته میشدند، لیکن مطالعات بعدی آنها را به عنکبوتیان نزدیکتر دیده است. به طور کلی از نظر زیست‌شناسی تکاملی، این جانداران بیش از همه به عنکبوت‌ها، عقرب‌ها و خرچنگ‌های نعلی امروزی شباهت دارند؛ بنابراین آنها را در شاخۀ «بندپایان»، زیرشاخۀ «کِلیسِراتا» یا «گیره داران» (Chelicerata)[2]، ردۀ «مروستوماتا» یا «پاردهان‌ویسان» (Merostomata)، و راسته یا زیرردۀ یوریپتریدا (Eurypterida) قرار دادند. البته در رابطه با نحوۀ قرار دادن کژدمهای دریایی در این طبقه بندی علمی، اختلاف نظرهایی هم وجود دارد. عقیده بر این است که افراد خانوادۀ میکسوپتِریدها (Mixopteridae) به عقربهای امروزی شباهت داشتند، اما دو خانوادۀ دیگر پِتِریگوتیدها (Pterygotidae) و استیلونوریدها (Stylonuridae) به طور یقین به زیرردۀ یوریپتریدها تعلق دارند.



این جانوران در ابتدای دوران پالئوزوئیک زندگی میکردند. آنها احتمالاً در دورۀ اردویسین (Ordovician، حدوداً بین 485 تا 443 میلیون سال پیش) پدیدار شدند و در دورۀ سیلورین (Silurian، فاصلۀ زمانی بین 443 تا 419 میلیون سال قبل) تکامل یافته و فراوان شدند. قدیمیترین کژدم دریایی توصیف شده پِنتِکوپتروس (Pentecopterus decorahensis) نام دارد که قدمت آن را به بیش از 467 میلیون سال قبل (یعنی ده میلیون سال قدیمی‌تر از براچیوپِتِروس (Brachyopterus) که پیشتر به‌عنوان کهنترین گونۀ شناخته شده توصیف شده است) رسانده اند. از این عقرب دریاییِ یک متر و 83 سانتی، به عنوان «اولین شکارچی واقعی بزرگ» نام برده شده است. البته دانشمندان معتقدند عقرب‌های دریاییِ قدیمی‌تر از پنتکوپتروس هم وجود داشته‌اند که تا‌کنون فسیل آنها یافت نشده است. با این همه، جدا از سنگوارۀ پنتکوپتروس، در کل بسیاری از فسیلهای کشف شده از آنها که در مناطقی از آمریکای شمالی یافت شدند، مربوط به همان دورۀ سیلورین و نیز دوونین (Devonian) میباشند. جمعیّت یوریپتریدها از حدود ۳۶۰ میلیون سال پیش به تدریج رو به کاهش رفته و سرانجام در پدیدۀ انقراض عمومی اواخر دورۀ پرمین (حدود 250 میلیون سال قبل) به‌طور کامل از بین رفتند.

 

تصویری فرضی از پنتکوپتروس دکوراهِنسیس (Pentecopterus decorahensis) توسط پاتریک لینچ (Patrick Lynch) بر اساس فسیل پیدا شده از آن در آیووای (Iowa) ایالات متحده (منبع: blogs.egu.eu). فسیل این یوریپترید کهن که اخیراً کشف و قدمت آن به حدود ۴۶۷ میلیون سال پیش (دورۀ اردوویسین) تخمین زده شد، در شمال شرقی آیووا واقع در ایالات متحده، داخل یک حفرۀ باستانی ناشی از برخورد شهابسنگ که بیش از شش کیلومتر قطر دارد، یافت شده است. این جاندار که نامش را از اسم یک کشتی یونان باستان گرفته اند، سری دراز شبیه دماغۀ کشتی، بدنی باریک و دست‌ها و پاهایی غول‌پیکر داشته که از آنها برای شکار طعمه استفاده می‌کرده است. کارشناسان گمان می‌کنند پنتکوپتروس قدیمی‌ترین گونۀ شناخته شده از بندپایان یوریپترید و بزرگ‌ترین شکارچی محیط زیست خود بوده و می‌توانسته است پاهای سنگین و خاردارش را به دور طعمه حلقه کند و سپس آن را به سمت دهان بکشد. شواهد نشان میدهد این گونۀ تازه یافت شده (بر خلاف سایر گونه های یوریپترید که میلیونها سال بعد به تکامل رسیدند) از جمله گونه‌های بسیار تکامل‌ یافته نیز بوده است (منبع: جام جم آنلاین).

 

  • محسن محرابی